Ngày 27/10/2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.
So với Thông tư 200 trước đây, Thông tư 99/2025 đã có nhiều điểm mở rộng và cụ thể hơn về đối tượng áp dụng, đồng thời quy định rõ các điều khoản chuyển tiếp trong giai đoạn thay đổi chế độ kế toán.
1. Đối tượng áp dụng theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Tại Điều 2 và khoản 2 Điều 31 của Thông tư 99/2025/TT-BTC, Bộ Tài chính đã quy định rõ phạm vi và đối tượng áp dụng của chế độ kế toán doanh nghiệp mới:
Điều 2. Đối tượng áp dụng
Thông tư này hướng dẫn kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế.
Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện chế độ kế toán hoặc văn bản pháp luật khác về kế toán do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn.
Đồng thời, tại Điều 31 – Điều khoản thi hành, Thông tư cũng bổ sung thêm quy định linh hoạt cho các đơn vị khác:
Khoản 2 Điều 31:
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập và các đơn vị kế toán khác được phép lựa chọn áp dụng Thông tư này, miễn là phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị.
Khi áp dụng Thông tư, các đơn vị phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm.
Nếu thay đổi chế độ kế toán, doanh nghiệp phải trình bày lại số liệu, thông tin so sánh tương tự như khi thay đổi chính sách kế toán, đồng thời giải trình rõ lý do và ảnh hưởng trong phần thuyết minh Báo cáo tài chính.
2. Đối tượng áp dụng theo Thông tư 200/2014/TT-BTC
Trước đó, Thông tư 200/2014/TT-BTC (ban hành ngày 22/12/2014) hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, cũng áp dụng cho các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, thành phần kinh tế. Tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh còn hạn chế và chưa có quy định cụ thể về các đơn vị lựa chọn áp dụng linh hoạt.
Điều 1. Đối tượng áp dụng
Thông tư này hướng dẫn kế toán áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang thực hiện chế độ kế toán theo quy định riêng được vận dụng quy định của Thông tư này để phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của mình.
Như vậy, Thông tư 200 chỉ cho phép vận dụng, chứ không quy định cụ thể cơ chế lựa chọn, điều kiện áp dụng hay yêu cầu trình bày lại số liệu khi thay đổi chế độ kế toán.
3. So sánh đối tượng áp dụng của Thông tư 200/2014 và Thông tư 99/2025
3.1. Điểm giống nhau
Cả Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 99/2025/TT-BTC đều có phạm vi điều chỉnh rộng, áp dụng cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực và thành phần kinh tế.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam.
3.2. Điểm khác nhau
| Tiêu chí | Thông tư 200/2014/TT-BTC | Thông tư 99/2025/TT-BTC |
|---|---|---|
| Đối tượng loại trừ | Không quy định | Loại trừ tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài (theo chế độ kế toán riêng của NHNN) |
| Đối tượng được lựa chọn áp dụng | Chỉ nhắc đến doanh nghiệp vừa và nhỏ được “vận dụng” quy định | Mở rộng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập, đơn vị kế toán khác được “lựa chọn áp dụng” |
| Yêu cầu khi thay đổi chế độ kế toán | Không có quy định cụ thể | Phải trình bày lại số liệu, thông tin so sánh, giải trình lý do và ảnh hưởng trong Báo cáo tài chính |
| Tính nhất quán trong áp dụng | Không đề cập | Quy định rõ: phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm |
Từ bảng trên có thể thấy, Thông tư 99/2025/TT-BTC mang tính bao quát, linh hoạt và cập nhật hơn, phù hợp với bối cảnh hội nhập kế toán quốc tế hiện nay.
4. Lưu ý về điều khoản chuyển tiếp trong Thông tư 99/2025/TT-BTC
Bên cạnh việc thay đổi phạm vi áp dụng, Thông tư 99/2025 cũng quy định rõ điều khoản chuyển tiếp giúp doanh nghiệp dễ dàng chuyển đổi từ chế độ cũ sang mới. Một số nội dung đáng chú ý gồm:
4.1. Thay đổi chính sách kế toán
Nếu việc thay đổi chính sách kế toán là do áp dụng lần đầu quy định mới hoặc chuẩn mực kế toán mới, doanh nghiệp phải thực hiện đúng theo hướng dẫn (theo phương pháp hồi tố, hồi tố đơn giản hoặc phi hồi tố).
Trường hợp không có hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp được phép áp dụng phương pháp phi hồi tố.
Nếu thay đổi tự nguyện, bắt buộc phải hồi tố toàn bộ.
4.2. Kế toán trái phiếu có chiết khấu hoặc phụ trội
Đối với trái phiếu chưa đến hạn thanh toán tính đến ngày 01/01/2026, doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng phương pháp hồi tố hoặc hồi tố đơn giản để kế toán khoản chiết khấu, phụ trội trong Báo cáo tài chính kỳ đầu tiên áp dụng Thông tư mới.
4.3. Chênh lệch tỷ giá khi chuyển đổi đơn vị tiền tệ
Nếu doanh nghiệp có chênh lệch tỷ giá đã ghi nhận tại Tài khoản 412 – Chênh lệch đánh giá lại tài sản, thì đến ngày 01/01/2026 phải kết chuyển số dư này sang Tài khoản 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, đồng thời thuyết minh rõ lý do và ảnh hưởng trong Báo cáo tài chính.
4.4. Chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định
Doanh nghiệp đang trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ mà chưa thực hiện sửa chữa tính đến 01/01/2026 thì phải ngừng trích trước.
Khi phát sinh chi phí sửa chữa thực tế, phần chênh lệch giữa chi phí đã trích và chi phí thực tế sẽ được phân bổ dần vào chi phí sản xuất kinh doanh của các kỳ sau.
(Các nội dung trên được quy định tại Điều 30 Thông tư 99/2025/TT-BTC).
5. Kết luận
Nhìn chung, Thông tư 99/2025/TT-BTC đã nâng cấp và mở rộng phạm vi điều chỉnh của chế độ kế toán doanh nghiệp so với Thông tư 200/2014/TT-BTC.
Việc bổ sung đối tượng áp dụng, quy định rõ điều khoản chuyển tiếp, và yêu cầu nhất quán trong thay đổi chế độ kế toán sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tuân thủ và công khai minh bạch báo cáo tài chính.
Các doanh nghiệp cần chuẩn bị từ năm 2025, bao gồm cập nhật phần mềm kế toán, rà soát lại chính sách kế toán nội bộ và đào tạo nhân viên kế toán để đảm bảo chuyển đổi suôn sẻ từ ngày 01/01/2026.
Thông tin liên hệ
